Ο τρόμος που σκεπάζει την ελληνική ύπαιθρο: Καληνύχτα καλούδια μου – Νικήτας Παπακώστας

Η νουβέλα Καληνύχτα καλούδια μου του Νικήτα Παπακώστα εγκαινιάζει το άνοιγα του ΔΩΜΑτος στην ελληνική πεζογραφία, συνεχίζοντας τις προσεκτικές επιλογές των τίτλων που χαρακτήρισαν από την αρχή τις εκδόσεις. Το κείμενο του Παπακώστα, αν και εντάσσεται στο ευρύτερο ρεύμα που τα τελευταία χρόνια αναζωπυρώνει το ενδιαφέρον γύρω από τις δοξασίες και τις παραδόσεις της ελληνικής υπαίθρου, την ίδια στιγμή ακολουθεί έναν δικό του δρόμο, πατώντας πάνω σε λεπτά στρώματα καθαρού τρόμου δανεισμένα από τον Edgar Allan Poe και μοτίβα γνωστά από τον Γεώργιο Βιζυηνό και τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη.

Η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα χωριό της ελληνικής επαρχίας, όπου βρίσκουμε την δεκαπεντάχρονη Μαριώ, ένα κορίτσι παράξενο, να πετάει τα μωρά μιας γάτας στον γκρεμό. Η οικογένειά της, προκείμενου να αποκτήσει κύρος, δίνει τη Μαριώ όπως-όπως, έφηβη ακόμα, στον νεαρό Φώτη, ο οποίος σύντομα θα γίνει παπάς. Ο Φώτης, κυνηγημένος από τα χτικιά της παιδικής του ηλικίας, υποσχέθηκε να γίνει κήρυκας του λόγου του θεού, για να γλιτώσει την ψυχή του. Ο γάμος, περισσότερο ως ένας τρόπος να φύγει το βάρος της τροφής και της φροντίδας ενός επιπλέον στόματος από την οικογένεια της Μαριώς και λιγότερο ως κοινή απόφαση δύο ανθρώπων που επιλέγουν να ζήσουν μαζί, γρήγορα σημαδεύεται από τον θάνατο: Η Μαριώ γεννάει μόνη της στο χωράφι και άθελά της σκοτώνει το πρώτο της παιδί. Από εκείνο το σημείο κι έπειτα το νεαρό κορίτσι περνάει ανεπιστρεπτί σε μια σκοτεινή επικράτεια, παραδίδοντάς τον εαυτό της στα πνεύματα που από τη μέρα του γάμου της ένιωσε να την καλούν. Από εδώ και πέρα η Μαριώ θα γυρεύει πια ανοιχτά να συναντήσει τον θάνατο.

«Άλλοι βρίσκουν τον Θεό κι άλλοι τον χάνουν», γράφει ο Παπακώστας. Για τη Μαριώ ο θεός φανερώνεται μέσα απ’ τα ήρεμα πρόσωπα των νεκρών της μωρών, έτσι καταπιάνεται με το να τον αντικρίζει ξανά και ξανά, να νιώσει την παρηγοριά και τη ζεστή ευτυχία της φώτισης στο εύθραυστο σώμα της. Ο φόνος στο σαλεμένο της μυαλό γίνεται ο μόνος τρόπος προς τη λύτρωση.

Οι αιχμηρές εικόνες της παγωμένης ελληνικής φύσης αναδύονται παραδειγματικά μέσα στο κείμενο του Παπακώστα συνοδεύοντας τις δύσβατες ζωές των ανθρώπων της υπαίθρου, σκαλίζοντας τη μοναξιά, τον κάματο και την απελπισία τους στις εποχές που οι δεισιδαιμονίες ήταν πολύ περισσότερες και ισχυρότερες από τη γνώση. Η φύση δεν είναι απλώς το φόντο όπου η τρέλα τρυπώνει και σπρώχνει την ψυχή της Μαριώς προς τον θάνατο, αλλά τα βουνά και τα ζώα, τα ποτάμια και οι θάμνοι, οι δαίμονες και οι θεοί κατοικούν εξαρχής εντός της.

Η γλώσσα του Νικήτα Παπακώστα αποφεύγει τους καλλωπισμούς ή τη χρήση του ιδιώματος ως τεκμήριο της αυθεντικότητάς της, γιατί αντλεί τη δύναμή της από τη ζοφερή ατμόσφαιρα της υπαίθρου του περασμένου καιρού, από αρχέγονες δοξασίες που κυλάνε στο αίμα των ανθρώπων σαν χειμερινά ρυάκια, από παραμύθια που λέγονται με μισόλογα και ηχούν υπόκωφα όπως κάποιος που πατάει σε ξερά κλαδιά και πέτρες. Η πυκνή γλώσσα που οργανώνεται σε μικρές περιόδους και μπλέκει έντεχνα τον μανιασμένο εσωτερικό κόσμο της Μαριώς και του παπα-Φώτη με τα στοιχεία της φύσης, χαρίζει στη νουβέλα επικαιρότητα και σφρίγος.

Κατά το μεσημέρι θα έτρωγε ντομάτες με ψωμί κι ελιές. Τις ντομάτες τις είχε ρίξει από νωρίς μέσα σε μια γράνα να κρατιούνται κρύες. Τα πουλιά έκαναν βουτιές και τις τσιμπούσαν. Σαν αίμα γέμισαν τα ράμφη τους. Σαν αίμα γέμισαν οι ντομάτες. Σαν αίμα κύλησαν οι σταγόνες στο νερό της γράνας. Και τα κακά στοιχειά βγήκαν απ’ τη λάσπη. Ξεθάρρεψαν και ζητούσαν αίμα αληθινό. Διψούσα. Ακόνισαν τα δόντια τους κι ετοιμάστηκαν. Η Μαριώ τα άκουσε. […]
Κανείς δε θα την αμφισβητούσε. Αφού κανείς δεν ήταν εκεί. Μπορούσε να πει ό,τι ήθελε. Περπατούσε στα μικρά μονοπάτια, πηδούσε τις μικρές γράνες κι άφηνε παντού σταγόνες από αίμα. Έσκιζε τα κίτρινα χωράφια με μια κόκκινη γραμμή. Πίσω της άκουγε τα στοιχειά να τρέχουν να χορτάσουν τη δίψα τους.

Καθώς ο χειμώνας γλιστράει προς τις μικρότερες μέρες του, βρίσκω ότι η ανάγνωση του Καληνύχτα καλούδια μου θα ταιριάξει ιδανικά με την πρωταρχική ροπή του ανθρώπου προς το ανεξήγητο και το τρομακτικό υπό τη στοργική προστασία της σκεπής και της φωτιάς.

Είπε μέσα της: Έφτασε η ώρα. Σαραβαλιασμένη, με το σώμα κυρτό, με τα χώματα και τις πέτρες να κυλούν σε κάθε της βήμα έκανε προς το φως. Είπε: Θα το προλάβω το ξημέρωμα πριν με προλάβει αυτό. Θα βρω το Θεό μου. Θα σώσω την ψυχή μου. Πατούσε και γλιστρούσε. Οι βράχοι αιωρούνταν σα δόντια έτοιμα να πέσουν. Δεν είχε από πού να πιαστεί. Ήξερε πως απ’ όπου και να πιανόταν θα έπεφτε. Αποφάσισε να σέρνει τα πόδια της στη γη. Όσο ένιωθε το χώμα θα ήταν ασφαλής. Το φως ανέβαινε πίσω απ’ τα βουνά. Πορτοκαλί. Ακούστηκε φωνή να την καλεί: Μαριώ, έλα πιο γρήγορα.

Η ιστορία της αλλοπαρμένης Μαριώς, τόση δα μικρή, ψιθυρίζεται μέσα απ’ τα δάση και τα χώματα σε μια μόνο ανάσα, υφαίνεται από χθόνιες δυνάμεις που κατοικούν κάτω απ’ τα πέτρινα γεφύρια, οργώνοντας για αιώνες την ηπειρωτική Ελλάδα μέσα απ’ τις προφορικές παραδόσεις. Η μεταφυσική στο Καληνύχτα καλούδια μου δεν επινοείται, παρά ξεπετάγεται πηχτή από τον τρόμο των παλαιών ανθρώπων για το άγνωστο, το ανοίκειο, αυτό που έρχεται από τον άλλο κόσμο. Οι γάτες γίνονται μωρά, τα ψίχουλα μετατρέπονται σε αστέρια, η φύση γεννάει στοιχειά, η παπαδιά δοξάζεται ως αγία και η ελληνική ύπαιθρος προσφέρει το έδαφός της για να φυτρώσει μια από τις πιο αξιοπρόσεκτες ιστορίες τρόμου που εμφανίστηκαν τα τελευταία χρόνια στα ελληνικά γράμματα.


Η νουβέλα Καληνύχτα καλούδια μου του Νικήτα Παπακώστα κυκλοφορεί από το ΔΩΜΑ. Δε γίνεται να μην προσέξει κανείς τη φροντίδα της έκδοσης, το εξώφυλλο αλλά και την αφιέρωση του συγγραφέα στην αρχή του κειμένου.

Advertisements

One Reply to “Ο τρόμος που σκεπάζει την ελληνική ύπαιθρο: Καληνύχτα καλούδια μου – Νικήτας Παπακώστας”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.