Τα 10 καλύτερα βιβλία που διάβασα το 2018

Ανήκω σε εκείνους τους αναγνώστες που αγαπούν τις λίστες. Λίστες με αναγνωστικές προτεραιότητες, ταξινομημένες κατά συγγραφέα ή μεταφραστή, λίστες με δοκίμια, ιστορικά κείμενα και φιλοσοφία, λίστες με ξένη πεζογραφία κι άλλοτε με ελληνική, λίστες με τα κλασικά που με κοιτάζουν κι εγώ σφυρίζω αδιάφορα περιμένοντας τον σωστό καιρό, λίστες για τη λογοτεχνία της Λατινικής Αμερικής και του γερμανόφωνου κόσμου, λίστες για τα βιβλία των αγαπημένων μου συγγραφέων στα οποία δεν έχω ακόμη βουτήξει, λίστες, λίστες, λίστες.

Έτσι αυτή εδώ η λίστα, που καταγράφει ένα μικρό μέρος από το πλούσιο αναγνωστικό τοπίο που μού ανοίχτηκε τη φετινή χρονιά, αποτελεί απλώς μία ακόμη λίστα, μια αφορμή για συζήτηση, μια προσωπική απαρίθμηση. Παλιές και νέες κυκλοφορίες, διαφορετικά είδη που διαβάζονται το ένα μετά το άλλο, αστυνομικά με modern classics. Στο διάβασμά μού αρέσει να κινούμαι με ελευθερία, μετά την Άγκαθα Κρίστι να έρχεται ο Φρόυντ και μετά τον Τέρρυ Ήγκλτον ο Μπόρχες. Ωστόσο, περί τα 2/3 των βιβλίων που διάβασα το 2018 ανήκουν στην ευρύτερη λογοτεχνία κι έτσι αυτά θα καταλάβουν τις περισσότερες θέσεις αυτής της δεκάδας. Τα βιβλία παρατίθενται κατά τη σειρά που τα διάβασα μέσα στη χρονιά, και όχι αξιολογικά.

1. Αμόκ και Άλλες Νουβέλες, Stefan Zweig – Άγρα

(Αναλυτική κριτική για το βιβλίο εδώ)

Οι πρώτες μέρες του 2018 με βρήκαν παρέα με τον Stefan Zweig, τον πιο πολυδιαβασμένο συγγραφέα που έγραψε στα γερμανικά στις αρχές του προηγούμενου αιώνα. Οι νουβέλες στο Αμόκ και άλλα κείμενα συναρθρώνονται γύρω από ένα κοινό θέμα, τον θάνατο, και ειδικότερα την αυτοχειρία. Οι πρωταγωνιστές στις τέσσερις από τις πέντε ιστορίες αυτοκτονούν, άλλοτε έχοντας σκοτώσει προηγουμένως κι άλλοτε επειδή το φορτίο κι η ψυχική κόπωση που κουβαλούν έσκισαν κάθε υφάδι που τους ένωνε με τη ζωή. Η ανάγνωση των κειμένων προσλαμβάνει άλλη διάσταση αν λάβει κανείς υπόψιν ότι ο ίδιος ο Zweig αυτοκτόνησε μαζί με τη γυναίκα του το 1942, σε μία χρονική στιγμή που η νίκη των ναζί φαινόταν αναπόφευκτη.

2. Έχων Σώας τας Φρένας και Άλλες Τρελές Ιστορίες, Αργύρης Χιόνης – Κίχλη

Η γνωριμία μου με τον υπέροχο Αργύρη Χιόνη ξεκίνησε ανάποδα, αφού πρώτα έπιασα στα χέρια μου το τελευταίο βιβλίο που έγραψε πριν τον θάνατό του το 2011 και στο οποίο περιλαμβάνονται εννέα διηγήματα. Εννέα διηγήματα, κάποια απ’ αυτά ανολοκλήρωτα, καθώς ο θάνατος προλαβαίνει πολλές φορές τη λογοτεχνία, ή καλύτερα, εννέα διάφανα, καθαρά κοσμήματα, που λαμποκοπούν από τη δουλεμένη, αβίαστη γλώσσα, την ευαισθησία, την τρυφερότητα και το χιούμορ του Χιόνη. Δολοφονίες, γάτες με ισχυρές προσωπικότητες, συλλογές με μαχαίρια που χάνονται, αναφορές στα παιδικά χρόνια του συγγραφέα, όλα τα κείμενα στο Έχων Σώας τας Φρένας θα χαρίσουν μια πρωτόφαντη απόλαυση σε όσους δεν έχουν έρθει σε επαφή με τον Αργύρη Χιόνη. Η έκδοση ξεχωρίζει για την επιμέλειά της, χαρακτηριστικό όλων των διαλεχτών τίτλων της Κίχλης και περιέχει εισαγωγικό σημείωμα, σημειώσεις και επίμετρο, όλα φροντισμένα από την εκδότρια, Γιώτα Κριτσέλη.

3. Ένας Θάνατος στην Οικογένεια, Καρλ Ούβε Κνάουσγκορντ – Εκδόσεις Καστανιώτη

(Αναλυτική κριτική για το βιβλίο εδώ)

Παραθέτονας με ακρίβεια περιστατικά ή φάσεις από το παρελθόν του, στον πρώτο τόμο της εξάτομης αυτοβιογραφίας του με τον προκλητικό τίτλο «ο Αγών μου», ο Κνάουσγκορντ γράφει ένα δημόσιο ημερολόγιο, στο οποίο μπορεί κανείς να ισχυριστεί ότι υπάρχει λίγο ή και καθόλου ενδιαφέρον. Ωστόσο ο Νορβηγός κατορθώνει να μεταπλάσει την μπαναλιτέ με απλότητα και ευκολία σε έναν πρωτοπρόσωπο, άμεσο λόγο που βρίσκει τραχιές επιφάνειες και αγκυρώνεται παντού μέσα σου. Δίνει αφορμές, επαναφέρει αναμνήσεις, επιβάλει ρετροσπεκτίβες, γιατρεύει πληγές, ανοίγει νέες. Ίσως αυτή είναι η μεγάλη λογοτεχνία· φωτίζει απροσπέλαστες περιοχές εντός μας, επιστρέφοντας στη διαχρονική περιγραφή της ζωής, συνδέοντας τις επαναλαμβόμενες κινήσεις και τις ασυνείδητες αντιδράσεις μας σε μια ψυχική τοπολογία που αλλιώς δε θα έβγαζε νόημα, ακριβώς επειδή αυτή η λογοτεχνία είναι άχρονη και παγκόσμια. Αυτή η εξαντλητική εξιστόρηση ξύνει τις πολλαπλές πατίνες που αφήνουν πίσω η νηνεμία κι η επανάληψη, αποκαλύπτοντας ένα εκτεταμένο υπόστρωμα από μικροκαταστάσεις και απωθημένες σκέψεις από τις οποίες συντίθεται τελικά η πραγματική ζωή.

4. Το Τραγούδι του Χιλμπίλη, Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς – ΔΩΜΑ

(Αναλυτική κριτική για το βιβλίο εδώ)

το τραγούδι του χιλμπίλη, δώμα, χιλμπίλης, Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς, oh that book

Στην οροσειρά των Απαλαχίων, που τέμνει κάθετα τις Ηνωμένες Πολιτείες στον άξονα ανατολής και δύσης, παράλληλα με την ανατολική ακτή, εκεί, ανάμεσα στους λόφους, σε ό,τι απέμεινε από την κατάρρευση των μεγάλων βιομηχανιών, κατοικεί εδώ και πολλές γενιές μια ξεχωριστή εθνοφυλετική ομάδα. Οι άνθρωποί της δεν έχουν πανεπιστημιακή μόρφωση, ανήκουν στην εργατική τάξη. Δεν είναι ακριβώς rednecks, αν και μοιάζουν μαζί τους σε πολλά. Έχουν σκωτοϊρλανδικές ρίζες κι η φτώχεια έγινε με τους αιώνες συστατικό της παράδοσής τους. Οι άλλοι Αμερικανοί τους αποκαλούν «λευκά σκουπίδια» όμως για τον Τζέιμς Ντέιβιντ Βανς είναι οι γείτονες, οι φίλοι κι οι συγγενείς του και το τραγούδι του χιλμπίλη καταγράφει μια ιστορία για εκείνον και για εκείνους, μέσα από τα απομνημονεύματα μιας εξαίρεσης μέσα σε έναν ζοφερό κανόνα.

Υπάρχουν ιστορίες από τα βάθη της κοινωνικής πυραμίδας που δεν φτάνουν ποτέ προς τα πάνω, χάνονται στον αντίλαλο ή αγνοούνται επειδή δεν υπάρχει όφελος να αποκομίσει κανείς απ’ αυτές. Το τραγούδι του χιλμπίλη ρίχνει φως και εξωστρέφεια στις υποθέσεις μιας κοινότητας παραμελημένης κι απογοητευμένης, ενώ την ίδια στιγμή επιβραδύνει την τάση μας να βγάζουμε αβίαστα συμπεράσματα για όποιον αποτυγχάνει να περάσει στην κοινωνικά ορισμένη «καλή» πλευρά των πραγμάτων. Κι απ’ αυτή την άποψη, το τραγούδι του χιλμπίλη αξίζει πολλαπλά να διαβαστεί σήμερα.

5. Σκηνές από τον βίο του Ματίας Αλμοσίνο, Ισίδωρος Ζουργός – Πατάκης

Το καλύτερο ιστορικό μυθιστόρημα που διάβασα φέτος, οι Σκηνές από τον Βίο του Ματίας Αλμοσίνο, μας έρχεται από τον Ισίδωρο Ζουργό και η αρχική μου σκέψη ήταν ότι θυμίζει κάτι από τον Εκκλησιαστή της ομάδας Luther Blissett.

Μέσα από τις περιπλανήσεις του φιλομαθούς και ευγενικού Ματίας, ο αναγνώστης ξεκινάει ένα ευωδιαστό, πολύχρωμο και ταυτόχρονα μυστικιστικό ταξίδι δεκαετιών στον ευρωπαϊκό, ύστερο μεσαιωνικό κόσμο. Αρχικά βρίσκει τον Ματίας ως παιδί να εγκαταλείπει τη Βασιλεία διασχίζοντας τις ανεμοδαρμένες οροσειρές των Άλπεων, ακούει μαζί του τις συζητήσεις των μεγάλων στα πανδοχεία, κάποτε φτάνει στην Ιταλία, ταξιδεύει στην Ανατολική Ευρώπη και την Ελλάδα, καθώς ο Ματίας εξελίσσεται ως άνθρωπος κι ως επιστήμονας.  Ορθολογισμός και αγάπη, επιστήμη και πίστη συναντιούνται σ’ αυτό το τόσο περίπλοκο, γοητευτικό μυθιστόρημα-οδοιπορικό της Ευρώπης πριν την αυγή του Διαφωτισμού.

6. Βαϊμάρη: Η ανάπηρη δημοκρατία, 1918-1933, Heinrich August Winkler – Πόλις

Πώς έφτασε ο Χίτλερ στην εξουσία; Ποιες πολιτικές συνθήκες επέτρεψαν στους ναζί να κυριαρχήσουν στο γερμανικο κοινοβούλιο και στην κοινωνική ζωή της χώρας; Τα σαθρά θεμέλια πάνω στα οποία χτίστηκε η δημοκρατία της Βαϊμάρης, το πρώτο δημοκρατικό πολίτευμα στην ιστορία της Γερμανίας, η προσπάθεια για εμπέδωση δημοκρατικών διαδικασιών σε ένα κοινωνικό σώμα μπερδεμένο, εξαθλιωμένο και ταπεινωμένο, η συνεχής πολιτική αστάθεια και οι εναλλαγές των κυβερνητικών συνασπισμών, οι συγκρούσεις και τα οικονομικά προβλήματα, εξιστορούνται με νηφαλιότητα, ακρίβεια και συντομία στο έργο του Βίνκλερ. Μιας και στα χρόνια της ελληνικής κρίσης οι αναλογίες με τη δημοκρατία της Βαϊμάρης βρήκαν θέση ουκ ολίγες φορές στον δημόσιο λόγο, αυτό το βιβλίο, παρά τις πολιτικές διαφορές που μπορεί να χωρίζουν κάποιον από τον Βίνκλερ, βοηθάει, μεταξύ πολλών άλλων, στο να κατανοήσουμε το είδος των ομοιοτήτων με την ελληνική περίπτωση αλλά και τις τεράστιες, ουσιώδεις διαφορές.

7. Η Τριλογία της Μασσαλίας, Ζαν Κλωντ Ιζζό – Πόλις

(Αναλυτική κριτική για το βιβλίο εδώ)

Υπάρχουν κάποια βιβλία που, οι πρώτες λέξεις τους ακόμη, υπονοούν την έλευση μιας αποφασιστικής στιγμής για εκείνον που τα διαβάζει. Σαν κάποιος που όλη του ζωή γυρεύει κάτι που του λείπει και δεν έρχεται ποτέ, κάτι που ίσως τυλίγεται με μια αύρα απόκοσμης απροσδιοριστίας, αλλά αυτός συνεχίζει να το γυρεύει, μήπως και εξ’ αντανακλάσεως, μέσα από τις τόσες χιλιάδες λέξεις, τους ήχους και τις εικόνες, καταφέρει να σκοντάψει πάνω του και να νιώσει κάτι μέχρι τότε αδοκίμαστο. Και τότε εκείνο εμφανίζεται.

Η Τριλογία της Μασσαλίας είναι κάτι περισσότερο από μία συλλογή αστυνομικών μυθιστορημάτων. Είναι ένα σπάνιο, εκλεκτό χαρμάνι που εμπεριέχει όλη τη ζωογόνο δύναμη από τη συνάντηση τόσο οικείων εικόνων και πολιτισμικών αναφορών, που είναι αδύνατο να μην παρασυρθεί κανείς μέσα της. Την ίδια στιγμή ωστόσο, διέπεται αναντίρρητα από πηχτό σκοτάδι. Το οργανωμένο έγκλημα απλώνεται μιαρά πάνω σε κάθε τι πριν το θρέψουν το αλάτι κι ο ήλιος, οδηγώντας τους ανθρώπους σε υπαρξιακό τέλμα, σε αγωνιώδεις κραυγές που δύσκολα θα εισακουστούν. Κλείνοντας το μάτι στη néo–polar λογοτεχνία με τον δηκτικό πολιτικό σχολιασμό του για τη γαλλική κοινωνία, ο Ιζζό ταυτόχρονα έπλασε έναν από τους πιο ενδιαφέροντες νουάρ πρωταγωνιστές, από εκείνους που θες να τους ακούσεις να αφηγούνται αστυνομικές περιπέτειες και να απαγγέλουν στίχους, τσιτάτα και αφορισμούς για τη ζωή, να δανειστείς τους δίσκους του, να παρηγορηθείς από τη μαγειρική του.

8. Το Μίσος, Βαγγέλης Γιαννίσης – Διόπτρα


Το Μίσος του Βαγγέλη Γιαννίση, το πρώτο βιβλίο της σειράς με τον ελληνικής καταγωγής Σουηδό επιθεωρητή Άντερς Οικονομίδη, αποτέλεσε μια ευχάριστη έκπληξη για μένα μέσα στη χρονιά. Έχοντας πολλά χρόνια να διαβάσω ελληνικό αστυνομικό μυθιστόρημα, μια παράλειψη που φέτος μπήκα στη διαδικασία να διορθώσω, δεν περίμενα ότι θα έβρισκα μια τόσο σφιχτή, καλοδουλεμένη υπόθεση σε δείγμα γραφής πρωτοεμφανιζόμενου συγγραφέα, που επιλέγει μάλιστα να αφηγηθεί την ιστορία του σ’ έναν τόπο ξένο απ’ τον δικό του. Ο Γιαννίσης χαλιναγωγεί τα πολλά μέτωπα της υπόθεσής του με ακρίβεια και ευκολία, τις αφήνει να διογκωθούν μέχρι το σημείο που πρέπει κι ύστερα τις αφήνει να καταλαγιάσουν μέσα στο δροσερό του μείγμα, φτιαγμένο από καλά αφομοιωμένες τεχνικές των Σκανδιναβών μετρ, χωρίς όμως την αμετροέπεια των τελευταίων. Ο Γιαννίσης μού άνοιξε την όρεξη για εντόπια αστυνομικά, ενώ τα υπόλοιπα βιβλία του ήδη περιμένουν στα ράφια μου.

9. Να Τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ, Εντουάρ Λουί – Αντίποδες

Το Να Τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ είναι από εκείνα τα βιβλία που άνοιξα τυχαία —έτσι, για να δω λίγο πώς ξεκινάνε— και, τελειώνοντας την πρώτη σελίδα, ήξερα ότι έπρεπε να καταλήξει στη βιβλιοθήκη μου. Ο Εντουάρ Λουί γράφει για τα παιδικά και εφηβικά του χρόνια σε μια φτωχή, εργατική γειτονιά και εξιστορεί ένα διαρκές προσωπικό μαρτύριο, το τίμημα που πλήρωνε όχι επειδή ήταν ομοφυλόφιλος, αλλά επειδή όλοι οι άλλοι ήξεραν γι’ αυτό.  Και δε θα του το επέτρεπαν. Βαναυσότητα, χλευασμός, περιθωριοποίηση, ψίθυροι και υποτιμητικά βλέμματα, απόγνωση και μοναξιά· απ’ αυτά τα υλικά είναι φτιαγμένη η καθημερινότητα του Εντύ Μπελγκέλ, ωστόσο δεν γυρεύει τον οίκτο μας, ούτε καν την κατανόησή μας. Ούτε και προσπαθεί να μας πει κάτι που δεν γνωρίζουμε. Όλα όσα ζει ο Εντύ Μπελγκέλ τα ακούμε συχνά, καθώς σιγά σιγά, μέσα από μικρές ρωγμές έρχονται πια στο φως οι ιστορίες των ΛΟΑΤΚΙ+ ατόμων. Μόνο που πρώτη φορά ακούμε τέτοια λόγια τόσο υποβλητικά, σταθερά και έντονα μέσα στο μυαλό μας. Και δεν μπορούμε να τα ξεχάσουμε με τίποτα.  Χιλιάδες μικρές γροθιές είναι το Να Τελειώνουμε με τον Εντύ Μπελγκέλ. Μία για κάθε λέξη του Εντουάρ Λουί.

10. Σπίτι από Γη, Γκούντι Γκάθρι – Αίολος

(Αναλυτική κριτική για το βιβλίο εδώ)

Το πρόσφατα ανακαλυφθέν μυθιστόρημά του θρύλου της φολκ μουσικής, Γούντι Γκάθρι, στοχάζεται τη ζωή των ανθρώπων στο Δυτικό Τέξας σε σχέση τόσο με τα ακραία καιρικά φαινόμενα που ανάγκασαν τους ντόπιους να μεταναστεύσουν προς τις δυτικές πολιτείες, όσο και με την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος από τις ανθρώπινες δραστηριότητες που εξαθλιώνουν τους μικροκαλλιεργητές που παρέμειναν στην περιοχή. Το Σπίτι από Γη υπενθυμίζει τη σημασία του αγώνα για τιμιότητα και επιβίωση, είναι ένα γνήσια λαϊκό έργο για τον έρωτα, τη φύση και το πάθος για τη ζωή, ενώ ταυτόχρονα ξεχωρίζει με άνεση ως ένα απ’ τα ομορφότερα κείμενα που κυκλοφόρησαν το 2018 στα ελληνικά γράμματα.

Όλα τα βιβλία που διάβασα το 2018 μπορείτε να τα δείτε και στην αναγνωστική μου ανασκόπηση στο Goodreads.

Τα λέμε σε Facebook και Instagram! Καλή χρονιά!

Advertisements

8 Replies to “Τα 10 καλύτερα βιβλία που διάβασα το 2018”

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.